Zabezpieczenie roszczenia to tymczasowa ochrona interesów strony, której sąd może udzielić w każdej sprawie cywilnej na czas trwania postępowania (art. 730 § 1 k.p.c.). Co do zasady strona wnosząca o udzielenie zabezpieczenia winna uprawdopodobnić zarówno roszczenie, jak i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Istnieje jednak instytucja przewidziana w art. 730¹ § 2¹ k.p.c., która po spełnieniu jej warunków umożliwia uzyskanie zabezpieczenia bez konieczności uprawdopodobnienia interesu prawnego. Dotyczy ona spraw o zapłatę z transakcji handlowych, a więc m.in. typowego dochodzenia zapłaty za fakturę od kontrahenta.
W skrócie
- Zabezpieczenie to ochrona interesów strony udzielana do czasu zakończenia postępowania.
- Co do zasady strona wnosząca o zabezpieczenie winna uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.
- Art. 730¹ § 2¹ k.p.c. zwalnia z obowiązku uprawdopodobnienia interesu prawnego, gdy powód dochodzi zapłaty z transakcji handlowej do 75 000 zł, niezapłaconej co najmniej trzy miesiące po terminie płatności.
- Wierzyciele często pomijają tę instytucję, choć udzielenie takiego zabezpieczenia zwiększa ochronę ich interesów.
Co co do zasady trzeba uprawdopodobnić?
Strona wnosząca o udzielenie zabezpieczenia winna uprawdopodobnić dwie rzeczy: roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 730¹ § 1 k.p.c.). Uprawdopodobnienie jest łagodniejszym standardem niż udowodnienie, wobec czego wystarczy, że sąd uzna twierdzenia strony za wiarygodne. Roszczenie uprawdopodabnia się dokumentami, np. umową, fakturą, potwierdzeniem odbioru towaru lub korespondencją z dłużnikiem.
Interes prawny istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie orzeczenia wydanego w sprawie (art. 730¹ § 2 k.p.c.). Strona musi więc co do zasady przedstawić sądowi okoliczności, które na to wskazują, np. że dłużnik wyzbywa się majątku.
Kiedy interes prawny uważa się za uprawdopodobniony?
Art. 730¹ § 2¹ k.p.c. zwalnia wierzyciela z obowiązku uprawdopodobnienia interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Na podstawie tego przepisu interes prawny uważa się za uprawdopodobniony, jeśli łącznie zostaną spełnione poniższe przesłanki:
- wierzyciel jest powodem i dochodzi zapłaty z transakcji handlowej;
- wartość tej transakcji nie przekracza 75 000 zł;
- należność nie została zapłacona, a od upływu terminu płatności minęły co najmniej trzy miesiące.
Taka konstrukcja jest fikcją prawną, więc po spełnieniu tych warunków wierzyciel nie musi przedstawiać okoliczności wskazujących na interes prawny. Nadal jednak konieczne jest uprawdopodobnienie roszczenia, gdyż przepis zwalnia jedynie z obowiązku uprawdopodobnienia interesu prawnego.
Granica 75 000 zł dotyczy wartości całej transakcji, a nie kwoty dochodzonej w sprawie, więc przy częściowej zapłacie decyduje wartość całej umowy. Trzy miesiące liczy się od upływu terminu płatności, a nie od wystawienia faktury.
Czym jest transakcja handlowa?
Transakcja handlowa to umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru albo odpłatne świadczenie usługi, zawarta przez strony w związku z prowadzoną działalnością. Definicję zawiera art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Stronami są przede wszystkim przedsiębiorcy, ale także m.in. osoby wykonujące wolny zawód i podmioty stosujące przepisy o zamówieniach publicznych. Umowa z konsumentem transakcją handlową nie jest. Ta sama ustawa przyznaje wierzycielowi także odsetki i rekompensatę za opóźnienie w płatności.
Jak wygląda zabezpieczenie w sprawie o zapłatę?
Zabezpieczenie pozwala objąć ochroną majątek dłużnika, z którego wierzyciel będzie mógł się zaspokoić po uzyskaniu wyroku. Art. 747 k.p.c. przewiduje dla roszczeń pieniężnych m.in. zajęcie ruchomości, wierzytelności z rachunku bankowego lub innej wierzytelności, obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową oraz ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem. Najczęściej stosowanym sposobem jest zajęcie rachunku bankowego dłużnika.
Wybierając sposób zabezpieczenia, sąd uwzględnia interesy obu stron: uprawnionemu ma zapewnić należytą ochronę, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę (art. 730¹ § 3 k.p.c.).
Dlaczego warto skorzystać z tego zabezpieczenia?
W praktyce kancelarii dłużnicy po udzieleniu takiego zabezpieczenia często samodzielnie wpłacają odpowiednią kwotę do depozytu sądowego, chcąc uniknąć wykonania zabezpieczenia przez komornika. Mimo to w sprawach o zapłatę między przedsiębiorcami art. 730¹ § 2¹ k.p.c. jest często pomijany. Wniosek oparty na tym przepisie warto rozważyć w każdej sprawie, która spełnia jego warunki.
Czy przepis znajdzie zastosowanie, zależy od dokumentów, zwłaszcza gdy wartość transakcji jest bliska 75 000 zł albo umowa była rozliczana wieloma fakturami. Przed złożeniem pozwu warto skontaktować się z kancelarią i opisać sprawę w formularzu kontaktowym.